Komentarz – rola szkoły we wspieraniu i resocjalizacji nieletnich.

I. Od 1 września 2022 r. weszła w życie (w swej zasadniczej części) ustawa z 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich (Dz. U. z 2022 r. poz. 1700). W związku z tym straciła moc ustawa z 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. z 2018 r. poz. 969 ze zm.). Ustawą o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich zmieniono m. in. (z grupy ustaw „oświatowych”): ustawę z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela,  ustawę z 7 września 1991 r. o systemie oświaty, ustawę z 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej, ustawę z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe.
II. Ustalono, że przepisy ustawy stosuje się w zakresie: postępowania w sprawach o demoralizację – wobec osób, które ukończyły 10 lat i nie są pełnoletnie; postępowania w sprawach o czyny karalne – wobec osób, które dopuściły się takiego czynu po ukończeniu 13 lat, ale przed ukończeniem 17 lat;  wykonywania środków wychowawczych, środka leczniczego lub środka poprawczego – wobec osób, względem których środki te zostały orzeczone, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez te osoby 21 lat. Przewidziane w ustawie działania podejmuje się w przypadkach, gdy nieletni wykazuje przejawy demoralizacji lub dopuścił się czynu karalnego.
III. Rola szkoły we wspieraniu i resocjalizacji nieletnich.
1. Każdy, kto stwierdzi istnienie okoliczności świadczących o demoralizacji nieletniego informuje o tym m. in. szkołę. Ustawa ustala, że dotyczy to w szczególności dopuszczenie się: czynu zabronionego, naruszanie zasad współżycia społecznego, uchylanie się od obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki, używanie alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych, ich prekursorów, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych, uprawianie nierządu.
2. Czyn zabroniony wyczerpujący znamiona przestępstwa ściganego z urzędu lub przestępstwa skarbowego - publiczne i niepubliczne szkoły i placówki oświatowe, które w związku ze swoją działalnością dowiedziały się o dopuszczeniu się przez nieletniego niniejszego czynu są zobowiązane: niezwłocznie zawiadomić o tym sąd rodzinny lub Policję, przedsięwziąć niezbędne czynności, aby nie dopuścić do zatarcia śladów i dowodów popełnienia czynu zabronionego.
3. Sąd, który stwierdzi, że nieletni dopuścił się czynu karalnego wyczerpującego znamiona wykroczenia, może zastosować, jeżeli uzna to za wystarczające, środek oddziaływania wychowawczego w postaci: pouczenia, zwrócenia uwagi, ostrzeżenia, przywrócenia stanu poprzedniego, zawiadomienia rodziców albo opiekuna nieletniego, zawiadomienia szkoły, do której nieletni uczęszcza. Sąd rodzinny może zobowiązać rodziców m. in. do: poprawy warunków wychowawczych, bytowych lub zdrowotnych nieletniego, do ścisłej współpracy ze szkołą, do której nieletni uczęszcza, do ścisłej współpracy z poradnią psychologiczno-pedagogiczną, w tym w razie potrzeby wykonania odpowiedniej diagnozy nieletniego.
4. Sąd rodzinny może przekazać sprawę nieletniego, za jego zgodą, szkole, do której nieletni uczęszcza, jeżeli uzna, że środki oddziaływania wychowawczego, jakimi dana szkoła dysponuje, są wystarczające. Sąd wskazuje, w miarę potrzeby, kierunki oddziaływania wychowawczego.
Szkoła, której przekazano sprawę nieletniego, informuje sąd rodzinny o podjętych środkach oddziaływania wychowawczego i osiągniętych efektach, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, niezwłocznie zaś o ich nieskuteczności.
5. Dyrektor szkoły może zastosować, jeżeli uzna to za wystarczające, środek oddziaływania wychowawczego, jeżeli nieletni wykazuje przejawy demoralizacji lub dopuścił się czynu karalnego na terenie szkoły lub w związku z realizacją obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki (a nie jest to czyn zabroniony wyczerpujący znamiona przestępstwa ściganego z urzędu lub przestępstwa skarbowego – warto aby dyrektor skonsultował to z prawnikiem).
Dyrektor może zastosować, za zgodą rodziców albo opiekuna nieletniego oraz nieletniego, środek oddziaływania wychowawczego w postaci: pouczenia, ostrzeżenia ustnego, ostrzeżenia na piśmie, przeproszenia pokrzywdzonego, przywrócenia stanu poprzedniego, wykonania określonych prac porządkowych na rzecz szkoły.
Zastosowanie środka oddziaływania wychowawczego nie wyłącza zastosowania kary określonej w statucie szkoły ale nie powoduje potrzeby poinformowania o czynie sądu rodzinnego lub Policji.
6. Orzeczone przez sąd rodzinny prace społeczne mogą być wykonywane przez nieletniego na rzecz m.in. szkół i placówek oświatowych, które mają obowiązek umożliwienia nieletnim wykonywania prac społecznych. Umowy ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków zawiera dyrektor sądu okręgowego, w okręgu którego są wykonywane przez nieletnich prace społeczne.
Leszek Zaleśny